Fyrra tölublað - YFIRLIT - Næsta tölublað
Börn og menning 1. tbl. 2006 (21. árgangur)
Ritstjóri: Guðlaug Richter
Fulltrúar í ritnefnd: Jóna Valborg Árnadóttir og Oddný S. Jónsdóttir
Kápumynd: Anna Þóra Árnadóttir
Meðal efnis (sjá nánari lýsingu hér að neðan):
Viðtal við Kristínu Helgu Gunnarsdóttur - Skólabókasafn Langholtsskóla - Múmínálfarnir - Fíasól - Heil brú - Nýjar myndabækur - Þýddar unglingabækur - Ronja ræningjadóttir - o.m.fl.
EFNISYFIRLIT
Ragnheiður Helga Sæmundsdóttir
„Mér finnst …“ (bls. 3)
Ragnheiði Helgu finnst almennt siðgæði eiga undir högg að sækja þessa dagana. Því til staðfestingar nefnir hún að Solla stirða úr Latabæ, vinsæl sögupersóna hjá börnum, skuli hafa lent í áttunda sæti í vali hlustenda Ríkisútvarpsins á kynþokkafyllstu konu landsins. Þessi titill hennar gefi áhorfendum Latabæjarþáttanna skýr skilaboð og endurspegli um leið brenglaða og óraunhæfa staðalímynd ungra stúlkna og reyndar kvenna almennt. Hvetur Ragnheiður Helga til þess að gætt sé að því hversu djúpstæð áhrif barnaefni og meðferð þess af hálfu fjölmiðla getur haft á ungt fólk.
(Leitarorð: Latibær, Solla stirða, Magnús Scheving)
Brynja Baldursdóttir
„Alvara málsins – bóklestur barna“ – viðtal við Kristínu Helgu Gunnarsdóttur (bls. 4-7)
Viðtalið var tekið í tilefni af því að Kristín Helga hélt tölu á ráðstefnu sem haldin var í Norræna húsinu 22. janúar 2006 og bar yfirskriftina Alvara málsins. Á ráðstefnunni var fjallað um stöðu íslenskrar tungu frá ýmsum hliðum og höfðu fyrirlesarar þungar áhyggjur af íslenskunni og var henni jafnvel spáð dauða innan hundrað ára með sama áframhaldi.
Fyrirlestur Kristínar Helgu nefndist „ Kjallari og fyrsta hæð – hætta á hruni. Bóklestur barna – alvara málsins.“
Í viðtalinu segist Kristín Helga hafa orðið vör við það að mikið hefði dregið úr bóklestri barna á síðustu árum, krökkum þyki ekki „fínt“ að lesa sér til skemmtunar og þeir leyni jafnvel ánægju sinni af lestri. Kristín Helga telur að hlúa þurfi að tungumálinu og það sé undirstöðuatriði á börn lesi sem mest. Þykir henni ískyggilegt hve fækkað hefur í liði barnabókahöfunda síðastliðin ár. Jafnframt hafi dregið mjög úr útgefnum frumsömdum barnabókum á Íslandi. Kristín Helga hvetur til þess að spyrnt sé við fótum af þeirri einföldu ástæðu að lestur sé „lykill að þroska manneskjunnar, smíðaverkstæði samskiptatækja, kennsla í víðsýni og eirð og þrekæfing fyrir hið flókna heilabú“.
(Leitarorð: Lestur, lestrarkennsla, barnabækur, barnamenning)
Guðlaug Richter
„Gleðipilla fyrir svartsýna bókaunnendur“ (bls. 8-11)
Þessi grein segir frá heimsókn í skólabókasafn Langholtsskóla. Bókasöfnin gegna lykilhlutverki í því að miðla bókmenntum til barna og því áhugavert fyrir áhugafólk á þessu sviði að fá nasasjón af verkefnum bæði starfsfólksins og barnanna. Talað er við Þóru Sjöfn Guðmundsdóttur, skólasafnskennara sem greinir frá tilhögun og útkomu „lestrarspretts“ liðlega fimmtíu nemenda í 4. bekk. Einnig er talað við fjóra nemendur, Ísak Grétarsson, Arnór Jóhannsson, Baldur B. Sveinsson og Ingibjörgu Evu Einarsdóttur, um ýmislegt sem viðkemur bókum og lestri.
(Leitarorð: Lestur, lestrarkennsla, barnabækur, barnamenning)
Arndís Þórarinsdóttir
„Hin ljúfsára þrá“ (bls. 12-17)
Arndís fjallar um bókaflokkinn um múmínálfana eftir finnska höfundinn Tove Jansson en 2005 voru sextíu ár liðin frá því að fyrsta múmínbókin kom út. Arndís segir bækurnar allar fjalla um þrána eftir hinu ósnertanlega, langanir sem ekki er hægt að færa í orð og hina þöglu ógn. Þetta sé óneitanlega sérkennilegt viðfangsefni barnabóka, en frásögnin sé svo indæl, húmorinn svo lifandi og persónurnar svo sannar að höfundinum takist að draga upp mynd af heiminum þar sem gapandi tómið innra með okkur og vandræðagangurinn sem fylgir því að vera lifandi verða að ásættanlegum hluta tilverunnar. Arndís telur að það sé persónusköpunin sem skeri úr um snilligáfu Tove Jansson og hún sé meginástæðan fyrir gífurlegum vinsældum þessara verka.
(Leitarorð: Múmínálfarnir, Tove Jansson)
María Bjarkadóttir
„Fíasól og Karen Karlotta – sjálfstæðar stelpur sem læra af reynslunni“ (bls. 18-20)
Nokkuð hefur verið kvartað yfir því úti í hinum stóra heimi að eftir útkomu Harry Potter hafi lítið verið um að stelpur leiki aðalhlutverk í barnabókum. María segir þetta ekki vera tilfellið í íslenskum barnabókmenntum. Talsvert sé um að stelpur séu þar í aðalhlutverki og fjallar hún sérstaklega um Fíusól sem Kristín Helga Gunnarsdóttir skrifar um í Fíasól í fínum málum og Fíasól í Hosíló og Karen Karlottu sem er aðalpersóna Guðrúnar Helgadóttur í Öðruvísi dagar og Öðruvísi fjölskylda. Segir hún báða höfundana gefa mjög trúverðuga mynd af því hvernig stelpur á þessu aldursbili myndu takast á við vandamál og vinna úr þeim. Bæði sögurnar um Fíusól og Karen Karlottu séu í raun afar hversdagslegar, þær gerast í umhverfi sem flestir kannast við og glímt er við mál sem margir krakkar hafa eflaust velt fyrir sér. Aðalpersónurnar eru líka þannig gerðar að flestir geta samsamað sig þeim að einhverju leyti. Bæði Fíasól og Karen Karlotta eru ákaflega sjálfstæðar stelpur og hafa báðar mjög ákveðnar skoðanir og eru þannig góðar fyrirmyndir fyrir þær stelpur eða krakka sem lesa bækurnar.
Sigþrúður Gunnarsdóttir
„ Heil brú – Níu nýjar sögur úr norrænni goðafræði “ (bls. 21)
Sigþrúður segir frá útgáfu bókarinnar Heil brú sem er samstarfsverkefni Eddu og IBBY á Íslandi. Níu myndskreytar fóru af af stað með sögur í tengslum við norræna goðafræði og völdu sér síðan textahöfund til að klára verkið.
Heil brú er jafnframt heitið á fyrstu sögunni sem Björk Bjarkadóttir teiknar og Gerður Kristný skrifar. Saga Áslaugar Jónsdóttur og Andra Snæs Magnasonar, „2093“, sækir efnivið sinn í frásögnina um skapanornirnar og þá misjöfnu örlagaþræði sem þær búa mönnum. Þær Urður, Verðandi og Skuld eru líka til umfjöllunar í sögu Höllu Sólveigar Þorgeirsdóttur og Þórunnar Valdimarsdóttur „Leyniþjónusta hrafnanna og hænurnar þrjár“. Guðrún Hannesdóttir og Vilborg Dagbjartsdóttir fjalla um aðrar máttugar meyjar í sinni sögu sem nefnist „Það kallast ögurstund“. Þar er sagt frá Fenju og Menju og kvörninni Grótta. Miðgarðsormur að fornu og nýju er umfjöllunarefni sögunnar „Blúbb“ sem þeir smíða í sameiningu Halldór Baldursson og Sjón. Og ormurinn langi er líka alltumlykjandi í sögu Kristínar Rögnu Gunnarsdóttur og Úlfhildar Dagsdóttur sem ber titilinn „Jörmun Gunnur“. Ingólfur Örn Björgvinsson og Embla Ýr Bárudóttir semja myndasöguna „Mistiltein“ um dauða Baldurs eins og hann ber að á íshokkísvelli og systkinin Sigrún og Þórarinn Eldjárn flytja söguna af hamarsheimt Þórs til nútímans í sögunni „Stanleyhamarsheimt“. Að lokum semja þau Þórarinn Leifsson og Auður Jónsdóttir ævintýralega sögu út frá heimsókn Þórs til Útgarða-Loka sem ber titilinn „Sögurnar“.
Margrét Tryggvadóttir
„Strákar í krísu “ (bls. 22-25)
Í þessari grein fjallar Margrét um þrjár frumsamdar íslenskar myndabækur sem komu út um síðustu jól. Mamma er best eftir Björk Bjarkadóttur, Gott kvöld eftir Áslaugu Jónsdóttur og Þverúlfs sögu grimma eftir Þorgerði Jörundsdóttur. Segir Margrét að á árinu 2005 séu litlir drengir sem lenda í krísu í samskiptum við foreldra sína vera nokkuð algengar hetjur íslenskra myndabóka. Þeir nota ímyndunaraflið og leik til að máta önnur hlutverk og prófa annars konar líf og fleyta sér þannig yfir vandann í átt til meiri þroska. Eðli málsins samkvæmt fjallar hún ýtarlega um myndirnar í þessum þremur bókum frá ýmsum hliðum en þær eru gerólíkar enda þótt sögurnar séu líkar sé litið á frásagnarliðina og byggingu þeirra. Öll þrjú verkin fjalli um veruleika barna og hversdagslíf þeirra. Tilfinningarnar sem eru kjarninn í verkunum (afbrýðisemi og höfnun, hræðsla við að vera ein eða einn heima og togstreita við aðra fjölskyldumeðlimi) séu eðlilegar og öll börn upplifi þær fyrr eða síðar. Telur Margrét að með því að bregða upp myndum af því þegar tilvera söguhetjunnar verður of flókin og sýna lausn á vandanum gagnist bækurnar lesendum sínum betur en siðbótasögur af alfullkomnum börnum en um leið séu þær skemmtilegar aflestrar, bæði fyrir börnin sem lesið er fyrir og þá sem lesa fyrir þau.
Ármann Jakobsson
„Drekar, blökur, andar og óhugnaður - nokkrar nýlegar sögur um unglinga“ (bls. 26-31)
Ármann skrifar um nokkrar bækur sem komu út hér á landi 2005 og kalla mætti fantasíur. Annað samkenni þessara bóka er að þær eru ýmist þegar komnar á skjáinn eða hvíta tjaldið eða á leiðinni. Um sumar sagnanna má auk þess sækja talsverðan viðbótarfróðleik á netið. Bækurnar eru: Eragon eftir Christopher Paolini, þýdd af Guðna Kolbeinssyni Silfurvængur eftir Kenneth Oppel, þýdd af Rúnari Helga Vignissyni, Ávítaratáknið eftir Lene Kaaberbøl í þýðingu Hilmars Hilmarssonar og Börn lampans eftir P.B. Kerr í þýðingu Péturs Más Ólafssonar.
Dr. Gunni
„Lesið fyrir svefninn“ (bls. 32-33)
Dr. Gunni segir frá bókum þeim sem hann les á kvöldin fyrir frumburð sinn, Dagbjart Óla, tveggja og hálfs árs.
Sem dæmi um velheppnaðar nýjar barnabækur sem þeir feðgar hafa notið saman nefnir hann Moldvörpuna sem vildi vita hver skeit á hausinn á henni , Greppikló og Gráðugu lirfuna. Hann segir líka „ skemmtilegu smábarnabækurnar“ sem bókaútgáfan Björk hefur verið að gefa út frá því um miðja síðustu öld vera „ klassískt stöff“. Þær hafi haft djúpstæð áhrif á hann sjálfan í æsku og nú svolgri sonurinn þær í sig. Dr. Gunni sér fyrir sér mörg ár í viðbót lesandi við rúmstokkinn og hlakkar beinlínis til því honum sýnist af nógu að taka.
Bjarni Guðmarsson
„Börn bæta heiminn. Enn af foreldravandamálum í Matthíasarborg“ (bls. 34-37)
Hér fjallar Bjarni um leikritið Ronju ræningjadóttur eftir Astrid Lindgren í uppfærslu Borarleikhússins.
Bjarni byrjar á að greina frá því hvernig Astrid Lindgren valdi sögunni stað og hvernig nafnið á aðalsöguhejunni, Ronju, kom til. Um sýninguna segir Bjarni í lok greinarinnar: „Litrík og skemmtileg sýning í Borgarleikhúsinu, gaman og alvara í hæfilegum hlutföllum, ógnir, ævintýri og háski, heimilisböl og djúpstæð vinátta. Og auðvitað íhugunarverð og uppbyggileg lífsspeki. Niðurstaðan er að börn bæta heiminn og barnsleg stefnufesta og blind réttlætiskennd gera væntanlega líka (stundum) gott. Og þeir sem ekki nenna að reyna að breyta heiminum geta í það minnsta haft gaman af rassálfum eða prumpandi ræningjaflokki …“
(Leitarorð: Astrid Lindgren, leikrit, Ronja ræningjadóttir)
Björk Bjarkadóttir
„Úr smiðju höfundar“ (bls. 38-39)
Eftir Björk hafa komið út nokkrar myndabækur fyrir yngstu börnin þar sem hún er bæði höfundur mynda og texta. Má þar nefna Gíri Stýri og veislan (2001), Leyndarmálið hennar ömmu (2003) og Mamma er best (2005). Björk veitir lesendum skemmtilega innsýn í líf sitt, bæði sem móðir og myndskreytir. Hún býr í Noregi og deilir vinnustofu með sjö öðrum hönnuðum í „bóhemhverfi“ Oslóborgar. Björk segir að henni líki best að vera með mörg verkefni í gangi samtímis og helst vilja mála, teikna, skrifa og vinna í tölvunni á hverjum degi. Hugmyndirnar að barnabókunum segir hún að komi alls staðar frá, mest úr daglegu lífi og tengist þær oft hennar eigin börnum. Ekki þurfi að fara langt til að fá hugmyndir, bara að loka augunum og hugsa. Hún eigi það líka til að vakna að morgni með rokna góða hugmynd, kannski hafi hún séð eitthvað daginn áður án þess að hugsa um það þá .
Þóra Sjöfn Guðmundsdóttir
„ Áslaug Jónsdóttir tilnefnd til Norrænu barnabókaverðlaunanna 2006 “ (bls. 40-41)
Þóra Sjöfn gefur lesendum yfirlit yfir þá höfunda sem tilnefndir voru til Norrænu barnabókaverðlaunanna 2006.
Af hálfu Dana var það Josefine Ottesen fyrir bókaflokkinn Krigeren. Finnar tilnefndu Anniku Luther fyrir bókina Ivoria og Norðmenn tilnefndu Erik Newt fyrir bókina Hvorf o r d ø r vi? . Af hálfu Svía var það Stefan Casta fyrir N ä ktergalens s å ng og Íslendinga Gott kvöld eftir Áslaugu Jónsdóttur. Færeyingar tilnefndu engan að þessu sinni.
Þóra Sjöfn er fulltrúi Íslands í dómnefndinni.
Annað efni:
IBBY fréttir (bls. 42-44)
Norrænn fundur í Reykjavík 10.-11. mars 2006
Gerðubergsráðstefnan 18. mars 2006
H. C. Andersen verðlaunin 2006
IBBY Asahi verðlaunin 2006
Heimsþing í Kína
Katherine Paterson fær Astrid Lindgren verðlaunin
(Guðlaug Richter tók saman efnisyfirlitið)
|
